Faust, mythe van de moderne mens

Wie was deze omstreden geleerde? En welke voorstellingen zijn er op hem geprojecteerd?

De historische Georgius Faustus von Helmstadt leefde rond 1500, op het breukvlak van de middeleeuwen en de moderne tijd, als rondreizend magiër, astroloog, alchemist en wondergenezer. Geleerdheid werd in deze tijd door velen argwanend bekeken en bovendien had Georgius Faustus een omstreden reputatie als charlatan en zedeloos man; vandaar dat na zijn dood verhalen ontstonden dat hij een duivelspact zou hebben gesloten en naar de hel zou zijn gegaan. Zo was de Faust-legende geboren, die al snel zijn weg vond in de literatuur: daarin werd Faust een symbool voor de mens die zijn beperkingen wil overstijgen en daarvoor (duivelse) zonde op zich laadt. Na verloop van tijd echter veranderde de veroordeling van Faust als grote zondaar: niet alleen werd hij als een tragische gestalte opgevat, maar vanaf de 18e eeuw werd hij ook beschouwd als een prototype van de moderne mens die zich emancipeert van religieuze en andere bevoogding. Aldus ontwikkelde de Faust-gestalte zich tot een steeds vernieuwde inspiratiebron, een mythe waarmee kunstenaars hun eigen tijd verbeelden en hun visie op de moderne mens uitdrukken.

Mijn lezingen/cursussen:

• werken:
• Historia von D. Johann Fausten
• Christopher Marlowe, The tragicall History of the Life and Death of Doctor Faustus
• Johann Wolfgang von Goethe, Faust. Eine Tragödie
• Iwan Toergenjew, Faust
• Michail Boelgakow, De meester en Margarita
• Thomas Mann, Doktor Faustus
• Pascal Dusapin, Faustus. The Last Night
• Tom Lanoye, Oustfaust

• achtergronden/thema’s o.a.:
• van Genesis tot Faust: mythen over verlangen en angst van de mens
• de historische Faust: Georgius Faustus von Helmstadt
• rond 1500: tijdsgewricht van grote veranderingen
• Faust in de Nederlanden
• Het ‚faustische‘ in de Duits-nationalistische ideologie